Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg

Was Kafka wellicht beter in korte verhalen?

Alles, toch? Men zegt het zelfs van het proces, alhoewel me dat einde wel vrij, eh, definitief leek.

Volgend jaar maar eens een projectje maken van die kortverhalen.

In de strafkolonie!

Liu Cixin - The Three-Body Problem (三体)
De ster van de Chinese sciencefiction heeft inmiddels Netflix bereikt, hoogste tijd om hem dan eindelijk eens te gaan lezen. De faam blijkt grotendeels terecht. Begint verrassend tijdens de Culturele Revolutie en houdt zich niet in. Die periode vormt een hoofdpersoon op cruciale wijze. Je wordt even met een virtuele wereld op het verkeerde been gezet maar daarna leest het als een thriller terwijl het verhaal steeds vreemder wordt. Geen spoilers verder. Het plotgedrevene maakt alles wat netjes maar ondertussen kan Cixin lekker met vergevorderde natuurwetenschap strooien. Echt ouderwetse sciencefiction voor de 21ste eeuw die ook nog wel wat heeft te vertellen over de mensheid als geheel. Is natuurlijk een trilogie geworden, dit keer ook wel terecht want het is een mooie voorzet in een verhaal dat duidelijk niet af is. Heb ook wel zin om de rest te lezen.

Mij nog niet gelukt. Eens met de spanning van de Culturele Revolutie en hoe dat dieprood doorbloedt in het vervolg.

Frederik van Eeden – De Kleine Johannes
'Het was alsof hij het geluid van verre stemmen hoorde, alsof de aarde zich onder hem verwijderde, toen hield zijn denken op.' De ultieme Nederlandse bildungsroman, van pastorale kindertijd tot het Ware Begin, ons volwassen leven van droefheid dat natuurlijk bij de zee opdoemt. Een echte fantasy-roman dus, en ook, een sprookje, zoals de ondertitel luidt. Deze hertaling schrapt het altoos onleesbaardere 19e-eeuwse Nederlands van Van Eeden. Begrijpelijk, al is de uitgave dun genoeg om ook het origineel toe te voegen, me dunkt. Niet gekniesoord, na de ontmoeting met het Windekind vindt de kleine Johannes langzaam de waarheid. We kunnen als een stel mieren religie zoeken zoveel we willen, uiteindelijk moeten we het lijden van onze existentie toch zelf onder ogen zien. Prachtig intens is het overlijden van de Vader – ja veel freudiaanser krijg het niet – waar Dokter Cijfer en Pluizer al klaar staan om hem open te snijden. De Kleine Johannes 'dissocieert' zich eerst, maar komt dan alsnog in actie en houdt ze manmoedig tegen, een beetje mysterie houdt ons overeind, hebben we zelfs nodig in de Onttovering van de wereld.

Hugo Raes – De Verwoesting van Hyperion
Geweldige seventies-waanzin. Hoeveel politieke, filosofische en geslachtelijke ideeën kun je in één roman kwijt, zonder aan warrigheid ten onder te gaan? Lang, heel veel. Op een post-aarde leven de Hyperianen in technisch meesterschap samen met de 'Rensen' (ratten die graag mensen willen worden). De mensen hebben al hun meer primitieve (lees: levenslustige) eigenschappen verloren. Zelfs hun piemeltjes zijn verschrompeld. Ze kunnen elkaar alleen nog strelen. Da's niks voor Rens-meisjes die zich omhoog willen neuken. Ze trekken dus om meerdere reden aan die dingetjes. U gelooft het misschien niet, maar dit is de beste fase van het boek. Heel SF, natuurlijk, wat verliezen we met onze eigen 'robotisering'. Het tweede deel van het boek neemt – tijdelijk – een ecologische afslag. De planten spreken! Ik raakte de warrige draad volkomen kwijt. Daarna maakt Raes er zich wat gemakkelijk vanaf. Van verre komen de Ratsies, en zij verwoesten Alles in volledig communistische parabel-stijl. Hebben ze de macht echter eenmaal, dan willen ze toch nog onthaard worden, tot in hun intiemste delen. Het is me wat!

De omslag verdient het getoond te worden.

https://media.s-bol.com/3oEJ00rB6KO/740x1200.jpg

Sjonge! 😯

Kate Briggs - This Little Art
Mooi boek over vertalen. Briggs vertaalde zelf de college-aantekeningen van Roland Barthes die werden gebundeld als La préparation du roman en zijn invloed is onmiskenbaar aanwezig in de presentatie als korte observaties, vaak niet langer dan een pagina. Een mooi weefsel over de verhouding tussen het origineel en de vertaling, de auteur en de vertaler, literatuur en schrijven in het algemeen die me aan het denken zette en inderdaad heel bewust maakte van de vertaling als praktijk. Ik kreeg er zelf bijkans zin in, ook al is Briggs heel realistisch over de praktische kant van het vertalen (meestal weinig erkenning, vrijwel altijd kritiek, onderbetaald, monnikenwerk.) Weer een fraai wit boek van Fitzcarraldo Editions (zie een mooi portret laatst in The New Yorker.)

Ik heb me voorgenomen om dit jaar het lijstje 'Currently Reading' op Goodreads drastisch in te korten. Dat lukt wonderwel. Dus ook Moby Dick weer geprobeerd. Voor de gelegenheid heb ik er zelfs een nieuw exemplaar voor gekocht. De pocket waarin ik zeker twee keer was gestrand was zo'n cheapo met dikke uitgelopen letters en die net iets te klein zijn voor mijn oude ogen. Bij Donner wist ik voor een prikkie een mooie hardcover met aangename bladspiegel en een comfortabel lettertype te scoren. Alleen het leeslint ontbrak, maar daar hebben we het theekartonnetje voor (wit aan beide zijden, zodat er volop ruimte is voor aantekeningen). Geheel tegen mijn aard in las ik vaak één hoofdstuk per dag. Dat bleek de ideale manier. Spanning zit er toch niet in. Wel gruwelijk saaie hoofdstukken waarvan die over de kleur wit me nog deed twijfelen aan mijn missie. Tien bladzijden lang dooremmeren over de witheid der dingen. Ik miste in het boek een gesprekspartner van Ishmael die hem af en toe 'Hou toch je muil!' toebijt.
Maar er valt ook heel veel te genieten. Melville had humor. Ik vind dat engels met vervoegingen die aan het nederlands doen denken altijd fascinerend. Het gedeelte 'populair wetenschappelijke beschrijving van walvissen / de walvisvaart'. Dat je zo'n boek schrijft zonder effe te kunnen googelen. Er vielen me her en der wel wat fouten op, maar dat was beperkt. Geinig dat ik nu alles weet van de walvisvaart tot ongeveer tweehonderd jaar geleden. Als hedendaagse lezer vallen ook de racistische opmerkingen op. En het casual afslachten van dieren. Melville meldt in één van de honderdvijfendertig hoofdstukken ook nog dat wat de buffalo is overkomen zeker niet zal gelden voor de walvis. Andere tijden. Voordat de ontploffende harpoen werd uitgevonden.

Ik merk dat ik de neiging krijg een breedsprakig boekverslag te schrijven. Zal wel door dat boek komen. Er valt ook nog veel meer over te zeggen en dat zegt eigenlijk genoeg. Ik denk dat ik er misschien later nog een keer een hoofdstuk uit terug zal lezen. (De hoofdstukken hebben gelukkig niet alleen nummers, maar ook titels.) Dus toch een aanrader. De minder fijn leesbare pocket ligt klaar voor de belangstellende. Ik kijk ondertussen uit naar de ultieme vertaling van Don Quichot.

legendarisch breedsprakig inderdaad. Ik durf nog steeds niet (al is het 'natuurlijk' wel interessant).

Dit jaar esseffen we maar gewoon verder:

Alfred Bester – Tijger! Tijger!
'Volslagen getikt.' 'Maar fascinerend.' Een van de keiharde originals, die Alfred Bester, een grootheid die de SF in al zijn waanzin uitvond. Tijger! Tijger! (ook wel 'The Stars My Destination') is een trip die ze best eens met Bruce Willis in een soort Fifth Element-achtige hoofdrol hadden kunnen verfilmen. (Het is nog nooit gelukt, en dat snap ik ook wel.) De roman schiet – als een wilde kat – alle kanten op. Letterlijk, want in de toekomst is het 'jaunten' alomtegenwoordig. Je kunt in een mum van tijd overal naar toe, vanaf jauntplaatsen. Chaos gegarandeerd. En Foyle het wilde, primitieve wezen waarnaar de titel verwijst kan dat jaunten als de beste. Het meest grenzeloos. Op het moment dat hij kwaad wordt, licht zijn ooit verwijderde gezichtstatoeage op. (Interessant genoeg zijn tattoos in de toekomst weer helemaal uit...) In de laatste fase gebeurt er iets heel bijzonders. Het boek smelt! Dankzij Van Ostaijeniaanse typografie. Ik werd er bijna emotioneel van, maar een en ander wordt vlug gedempt door nog een toetje van politiek en meditatie. 'Hij heeft de straf al in zichzelf gevonden.'

Een van de beste (Moby Dick ook trouwens). En nu we het toch over klassiekers hebben...

Alexandre Dumas - De drie Musketiers
Perec had het erover dat hij dit vaak herlas, vond ik het ook wel tijd voor na, ik denk, toch wel 40 jaar. Ook wel leuk, Kate Briggs schreef, terwijl ik beide boeken las, dat Barthes in dezelfde straat als D'Artagnan woonde (rue Servandoni mocht die vraag nog eens in een quiz langskomen.) Leest nog als een tierelier, gewoon gaan, gaan, gaan. Alleen maar plot, met rare fratsen, missies, ontvoeringen, gekonkel aan het hof, geniepige Richelieu, een domme koning, meteen vechten, altijd drinken en ga zo maar door. Dumas vind eigenlijk de actiefilm uit, ook met van die karakteristieke personages die bij elkaar komen. Tegen het einde begint het wat te vermoeien, zeker als de bad girl Milady moet ontsnappen, wat je van verre ziet aankomen en alles wel heel mooi bij elkaar komt voor een climax. Maar die is dan wel weer erg sfeervol. Destijds werd deze uitgave gebracht als de ongecensureerde versie en ik kon me vagelijk herinneren dat ik het bij vlagen opwindend vond, op zo'n pre-puberale manier. Kon er weinig van terugvinden behalve dat Milady op een gegeven moment haar "liefdesschatten" weer bedekt.

Schiet me nu in eens te binnen dat een Nietschze-fan op de aikido (love it when 2 good things come together) afgelopen lente mega-enthousiast was over de Graaf van Monte Cristo. Ook die moet nog eens gelezen worden in huize Ludo.

Ik kreeg er zelf bijkans zin

deze had ik nog even gemist. Je verkeert in een goede positie OMC, vind een obscure Spaanse filosofische novelle die nog nooit in Nederland is verschenen. Ik betaal 100 euro, mits de Nederlandse versie aan mij wordt opgedragen ;-) :P

Wie weet. 😄

Graaf van Monte Cristo is ook geweldig...en daar is The Stars My Destination weer op gebasseerd. 🫡

de cirkel gaat on and on.

Boelgakov – De Eieren Der Rampp-spoed
Een goed zoeker ontdekt overal SF-eieren, zelfs Boelgakov serveerde er ooit eentje, op zijn dooie akkertje. Geschreven in 1924, zich voor het voornaamste deel afspelend in 1928. De zeer spaarzame voetnoten van mijn editie benadrukken dat het boek ook echt als SF moet worden gelezen, ondanks dat het voor de moderne niet-Sovjet-lezer toch wat lastig is het verschil tussen 1924 en 1928 te ontwaren. Daar school ongetwijfeld de ironie deze satire zal ook wel een appeltje (eitje) met het communisme geschild hebben. Soms overduidelijk, hoor. Een allesvernietigende 'Rode Straal', die de onfortuinelijke professor Persikov per ongeluk uitvindt, gaat tekeer als een helse broed- en groeimachine. De professor blijft er nogal bedremmeld onder, zelfs als een schurk (ene 'Rampp') er met zijn Straal vandoor gaat. Met alle gevolgen van dien. De genialiteit van de humorist Boelgakov onttrekt zich aan mijn schrijfkunsten, maar dát de man grappig is, is onmiskenbaar. Geef hem een paar Surinaamse padden en wat journalistenvolk, en hij maakt er een kip met een gouden ei van. 'Vanuit een smoezelig kadertje in de linkerbovenhoek van bladzijde twee werd hij aangestaard door een kaal manspersoon met waanzinnige, niets ziende ogen en neergezakte onderkaak, het geheel een vrucht van Alred Bronksi's kunstzinnige nijverheid.'

Steven Wright - Harold
Steven Wright is denk mijn favoriete Amerikaanse komiek. Totaal uniek met zijn surrealistische logica en korte observties, allemaal gebracht alsof hij net met een kater bij de psychiater is geweest. Afijn, hij schreef een roman over een acht-jarige jongen die eind jaren '60 in de klas zit terwijl zijn gedachten flink afdwalen. De Wright touch is onmiskenbaar aanwezig in korte alinea's vol absurde observaties die erg goed in de gedachtenwereld van een achtjarige passen. Leest aan de ene kant makkelijk weg, al moet je tegelijkertijd je hoofd er goed bijhouden, anders mis je een grap of conclusie van een gedachte. Weet niet helemaal of het compleet geslaagd is, ook omdat Harold een beetje een Wes Andersonachtige brat is en Wright is heel consequent in gebruik van een bepaalde herhaling, maar het is wel heel eigen, de enige schrijver die me er een beetje aan doet denken is Coupland.

oh eens op YouTube bekijken dan, deze comedian.

Michel Faber – Onderhuids
Een zeer verwarrende ervaring, niet zozeer om de inhoud van het plot – al is die ook behoorlijk topsy turvy – vooral om de beruchte cultverfilming Under the Skin, met Scarlett Johansson, die ik uiteraard al gezien had. Regisseur Jonathan Glazer heeft eigenlijk enkel het uitgangspunt van het boek meegenomen, de eerste 30-40 pagina's. De pitch. Een mysterieuze vrouw (al snel blijkt ze een alien) pikt sjoemelige Schotse lifters op, verleidt ze, waarna ze vermoord worden. Het boek geeft de duiding van het hoe en het waarom, die ik me helemaal niet uit de film herinner. Een heel ras van buitenaardse wezens die de mensen uitbuiten zoals wij het vee in de vee-industrie. De mensen zijn dus geen mensen, en de aliens die voor ons op dieren lijken vinden zichzelf mens. Zou mij als Partij voor de Dieren-politicus toch moeten liggen, maar hoe meer daarover werd uitgeweid (en ermee werd gespiegeld), hoe minder ik het boek vond. De oplossingen die uiteindelijk komen zijn ook niet je van het, om te zwijgen over het eenvoudige einde. Het einde benadrukt wel de andere, wel degelijk zeer sterke laag van de boek. De feministische. Het moeilijke, vaak onmogelijke leven van een Vrouw. En wie kan dat beter voelen dan iemand die vrouw is geworden?

Enrique Vila-Matas - Paris Never Ends
De titel is al een Hemingway-verwijzing. Het plot is dan ook gebaseerd "A Moveable Feast" en het hele boek bestaat uit verwijzingen naar literaire figuren en gebeurtenissen waar de auteur zich graag aan spiegelt. Met het verschil dat de inspiratie voor een eerste boek maar niet wil komen. Het levert een tragi-komisch, maar wat lang boek op. In plaats van een vertellen van een lineair verhaal, experimenteert Vila-Matas met de vorm, een mix van fictie, autobiografie, en essays. Ik vraag me af of Woody Allen het heeft gelezen voor zijn "Midnight in Paris" (er is een Engelse vertaling).

Hmm tres postmoderne...

Ralph Blum – De Gelijktijdige Man
'Het leven is leefbaar als je maar weet wie je bent.' Pittige SF-roman – niet voor niets staat er lof van Noam Chomsky achterop. Ook een verhaal in een bepaalde Amerikaanse moment is gestold, vastgelopen. De tijd van de Vietnam-oorlog, de LSD-experimenten, Nixon. Een periode waarin alles open lag als een wond. Blum (een vergeten schrijver zonder Wikipedia-pagina) schreef een roman over een zwarte Korea-veteraan die het geheugen van een briljante wetenschapper krijgt 'overgeplant'. Deze wetenschapper komt oorspronkelijk uit Rusland, waardoor het verhaal volgepakt zit met referenties aan Gogol en andere Russische literatoren (Jessenin!). Kijk, dat is de SF die we willen. Een onbegrijpelijk intelligente kluif. Wie ben je nog zelf als je nóg een keer bestaat? Uiteraard komen de twee 'duplicaten' elkaar uiteindelijk tegen, en natuurlijk gebeurt dat in Rusland. Dat het in die laatste fase ineens over een 'perestrojka' gaat, lijkt verbijsterend visionair. 'Onze mislukte pogingen spoken 's nachts nog altijd door mijn geest.'

leuk detail, daarna ging Blum maar zelfhulpboeken over runen schrijven, en ja hij was betrokken - en dat merk je ook aan het boek - als wetenschapper bij die befaamde drugsexperimenten die een tijdje in Amerikaanse academia en militia in waren.

Kobo Abe – De Vrouw in het Zand
'De geijkte!' Nou laat het een geijkte kreet zijn. Wat voor zin had oorspronkelijkheid als je bijna crepeerde?' Klassieker in film én op schrift, dat zie je niet vaak. Ja, de adaptatie is misschien nog net wat beter, omdat horror-achtige waanzin en zanderige seks zich nou eenmaal geweldig goed laten combineren, maar de roman van 'de Japanse Kafka' zit vol prachtige tekstregels. Ideeën. 'De gedachte zat in zijn hoekje, als een nat stuk ondergoed.' Het fantasy-gehalte blijft bizar laag, het lijkt allemaal gewoon best te kunnen. In een instortende hoop zand gevangen te worden gehouden, met een vrouw. De arme insectenwetenschapper die het overkomt, voelt zich nietig als een mier, en beweegt steeds nihilistisher als een WF Hermans-personage. (Heel veel slapen doet hij ook nooit meer...) Abe noteert het allemaal zorgvuldig. Het verglijden van de tijd, de hoop, in een hulpeloze hoop zand. Een Sisyphos-taak is als het leven. Je moet door. Dus waarom nog willen ontsnappen? 'Laten we elkaars wonder maar likken... Maar ze zouden blijven likken, en nooit zouden de wonden helen, en tenslotte zouden hun tongen afgesleten zijn.'

Eddie C. Bertin & Bob van Laerhoven – De Kokons van de Nacht
'De printers van de komputer ratelden als waanzinnig, het geluid van een miljoen insecten die in koor kirden.' In genreliteratuur en zeker in SF is het gebruikelijker dan elders, het duoboek. Bertin heb ik zeer hoog zitten (Eenzame Bloedvogel!), Van Laerhoven kende ik nog niet. Gevoelsmatig gok ik dat Bertin structuur (of struktuur) in de waanzin van Van Laerhoven heeft proberen te brengen. De laatste heeft veel over 'opnames' geschreven, en in deze distopie zit de mens bij elkaar als een stel psychiatrische patienten. De kokons van de nacht zijn net zo goed de kokons van de gekte, waarin 'celdenk' en 'celreak' (opstand) om voorrang strijden. Het individu versus de massamacht en het effect dat de buitenwereld op beide heeft. Van mij had het boek veel langer in die eerste fase mogen blijven hangen, de voor- en nadelen van afgedwongen saamhorigheid. (Uiteraard schemert er een dictatoriale parabel). Het hoofdpersonage voelt zich ánders, ís anders, en valt uiteindelijk eerst in twee delen, en dan in vele stukjes uiteen. Moeilijk, erg moeilijk. 'Én later opeens was er een fraktie van een sekonde stilte, een absoluut waanzinnige stilte.'

William Burroughs - The Soft Machine
Terugdenkend lees ik elk decennium een Burroughs, deze stond op de lijst en kwam ik een mooie versie tegen bij De Slegte. Op zich weinig verschil met zijn andere jaren '60 boeken: de cut-upmethode wordt weer gehanteed, dus soms lucide passages en dan opeens word je door een woordenmaalstroom gegooid. Inmiddels lees ik gewoon stug door. Verder de gebruikelijke avonturen in Zuid-Amerika, met vreemde drugs en heel veel jongens die bij voorkeur worden opgehangen. Het schiet continu door de tijd, van plaats en door personages heen. En toch zo tegen het einde als je er goed in komt wordt het zoiets als een melancholieke sciencefiction vol achteloze poëtische beelden en hele vieze holbewoners. Vanzelfsprekend is er nog een appendix waarin Burroughs weer uitlegt dat apomorfine het beste middel is om af te kicken (nu ga ik toch eens googlen hoe dat zit) en dat The Man gewoon verslaafden produceert. Al met al, zijn meest leesbare van de Nova-trilogie, al is dat natuurlijk heel erg relatief.

Olga Tokarczuk – Jaag je ploeg over de botten van de doden
'Dat we niet weten wat er gaat gebeuren, is een vreselijke fout in de programmering van de wereld. Dat moet bij de eerstvolgende gelegenheid hersteld worden.' Echte fantasy, laat staan SF, is het niet, maar er gebeurt in elk geval genoeg fantastisch in deze Poolse roman vol met grappig-serieuze zinnen als bovenstaande. Gedachtekronkels die daadwerkelijk écht in een absurdistische jaren zeventig SF-roman hadden kunnen staan. De Dieren en de Astrologie spelen in dit verhaal over Moord een grote rol. En ja, de Tekst zit vol met Hoofdletters, want het hoofdpersonage is een oud en gek Hondenvrouwtje. De kordate Poolse vertaalt met een compagnon Blake, geeft Engels aan door de Poolse Katholieke Staat 'vernaggelde' Kinderen. Ondertussen wordt haar leven danig opgeschud door allerlei lijken. (Waarschijnlijk omdat Saturnus in het vierde huis staat.) Grappig zijn de running gags over EU-subsidies, helemaal als uitgeverij De Geus in de pagina's na het verhaal precies daar uitgebreid dank aan doet. Voor een echte 'gothic detective', waarvan de achterflap over spreekt, is het allemaal wel wat sloom, maar de Partij voor de Dieren kan ik hier wel wat mee. Tot op zekere Hoogte.

Rob van Essen – Ik Kom Hier Nog Op Terug
'Ja, dat is wat ons al die tijd ontbroken heeft.' Goddank stukken beter dan De Goede Zoon, de gênant slechte roman waarmee Van Essen vijf jaar geleden de Librisprijs won. Ook voor deze kreeg ie 'm, hij moet dus een van de Groten zijn, maar echt groten doen niet obligate postmoderne referenties naar de Sarphatistraat. Zulke neigingen bedwingen zij. Zeker de eerste 100 pagina's zitten helaas vol met dat soort gespiegel en flauwe humor. De enige reden om het boek niet weg te leggen is een typisch Hollandse domineesfase. Van de obsessie met religie weten Onze Auteurs wat. Het hoofdpersonage achtervolgt als kind een stel Jehova Getuigen. Later vormen zij de kern van het werkelijke plot over... een tijdmachine! Inderdaad, Ik Kom Hier Nog Op Terug heeft als titel een letterlijke betekenis. Met de tijdmachine (in Los Angeles ook nog) wordt het boek stukken leuker, lynchiaanser bijna. Helaas verdwijnt de man achter de machine, ingeruild voor soms grappige bijfiguren met bijnamen als Hegel en Verpleegster. Er een eind aan breien lukt Van Essen niet, maar ik vergeef 'm wel. Zijn poging om de zinloze leegte van het tijdloze tijdreisbestaan te vangen, heeft zeker wat. Zonder tijd verliest het leven alle betekenis, op sisyphosaanse wijze. 'Icks en Amber hier, hoe zou dat zijn gegaan?

Dit klinkt superkut.

Ghehe ik zei tegen de vriend waarvan ik 'm had geleend: tot mijn grote spijt moet ik bekennen dat ik het middendeel nog best aardig vond ook. Maar het blijft een bepaalde futloze geposeerdheid bevatten.

Julian May - Het Veelkleurig Land
Jarenlang had ik de tetralogie van May al in de kast staan. Met reden: Wim Gijsen himself vertaalde het epos in de jaren tachtig. (Hij deed dat op zijn typische haastige manier: damn fuckers worden verdomde naaiers en soldaten komen 'hardlopend' uit de kazerne. 'Rennend' zou beter zijn, gezien de noodsituatie.) Gijsens capriolen daargelaten, was ik eerst reuze verbaasd dat ik anno 2024 nog in de George Eliot-truc kon trappen. Julian May is een vrouw. En de geweldige eerste 50 pagina's brengen de sfeer en ook de originaliteit die ik daarmee associeer. Het boek is zwanger van seksualiteit, van melancholie en van belezenheid. (In het nawoord haalt ze Joseph Campbell aan, in de lopende tekst Rousseau.) Die eerste pagina's schetsen op hermetische, idiosyncratische wijze de unieke situatie: in de 22e eeuw bestaat er een poort naar het plioceen. Een terugweg is er niet. Vanuit de herberg van 'madame' maken we kennis met een stoet aan personages die ieder zo hun eigen reden hebben om deze verkapte zelfmoord te willen plegen. Een stemmige caleidoscopische novelle, waarin May nooit lang bij mensen blijft hangen, maar lekker chaotisch te werk gaat. nog bijna 400 pagina's erbij, wordt het echter doorbijten. Dán is de groep inmiddels wel naar de prehistorie vertrokken, en beleven we een 'future inside the past'. Op zich een gekend thema voor fantasy-auteurs. Gijsen deed het zelf in Rissan en Deirdre. Vleugjes feminisme met nonnen blijven boeien, maar de gevechten met de buitenaardse wezens (denk: Waren de Goden Kosmonauten) komen volstrekt niet uit de verf. De laatste 200 pagina's snapte ik er zelf bar weinig meer van. Ik denk dat die 3 andere delen nog wel een tijd in mijn kast zullen gaan staan verstoffen.

Dmitry Glukhovsky – Metro 2023
'Most people had already forgotten the absolute authority mankind had once had over the world, others pined for it, ad a third group cursed it.' Slechtste boek dat ik dit jaar las. Ook het eerste boek ooit waar ik razend enthousiast over werd aangesproken in de trein! Niet om het boek, maar om de beroemde games die ervan gemaakt zijn (blijkbaar!). Ik snap dat die adaptatie werkt. Dwalen door de metrotunnels onder Moskou, af en toe naar boven komen met een gasmaker op (de nucleaire holocaust heeft de bovenwereld om zeep geholpen). Hoofdpersonage Artryom schiet op zombies (dark ones), mutanten die de straling als het ware hebben door-leefd. Helaas is het plot véél te traag en ontwikkelt het verhaal zich ook nog, als een game, inderdaad. Van poppetje naar poppetje en opdrachtje naar opdrachtje. Flauw zijn de ondergrondse gelijkenissen met de eerdere menselijke geschiedenis (er zijn nazi's, commies, christenen en hindoes). Hoewel de omstandigheden hem er uiteraard bar weinig aanleiding toe geven, denkt Artyom ook weinig aan dingen die een 24-jarige toch zouden moeten interesseren. Nauwelijks een vrouw te bekennen. En dan is hij nog het enige personage met enige diepgang...

Sybren Polet – De Sirkelbewoners
'Het nationale opsporingsapparaat heeft hij blijkbaar opgegeven; zo gaat dat in een verwerkelijkte maatschappij.' Uit alle machte ontwerkelijkte roman van de geniale Polet. En wie is er machtiger dan een schrijver? Zeker de eerste 50 pagina's wilde ik prompt ALLES van de man lezen. Helaas, er zijn maar 5 romans... Jammer, want. Polet behoort tot de groten van de Nederlandse 20e eeuwse literatuur. Om Lokien natuurlijk, het bizarre, overal opduikende personage dat hier letterlijk fluïde is geworden. Op een dag merkt Lokien dat hij iemand anders is, opeens. En langzaam leert hij zich zo gedragen, terwijl hij herinnert dat hij vroeger wéér anders was dan de vorige keer. Deze Zijnsbegoocheling wordt nog verder doorgevoerd in het fantasy-personage van het boek. Een man in een hol. Iemand die zich de wereld leert. Eerst weet hij niks. Even later verkracht hij een vrouw. Pijnlijk, bizar, soms zelfs bizar geil. Van Niets een Personage maken, da's een Kunst. De tweede helft van de roman is een tikje minder, al zie ik wel de Fassbinder-verfilming worden, met Kaufmaneske trekjes. Een stel revolutionairen bouwen de samenleving op microschaal en vernederen een kapitalist. Omdat het kan. Omdat de werkelijkheid voor hen óók maakbaar is. Juist voor hen. 'Waarschijnlijk heb nu een vriend, ook wel genoemd kameraad.' Nagedachte: het – uiteraard – uit de kringloop afkomstige – boek viel tijdens het lezen uit elkaar. Hoe toepasselijk!

Couperus – Psyche & Fidessa
'Dit is het heden, Psyche.' Met prachtige prenten van Bernard Reith vnog wat verder verzinnelijkte sprookjes van de groote stillist Couperus. Álles wat hij schreef was práchtig, in elk geval iedere keer weêr op zinsniveau. In deze twee eenvoudige sproken slaat symboliek de klokken. De naakte Psyche moet haar vader verlaten en in het land van volwassenen leven, een proces ó zo moeilijk als je zo frêle en Goed bent als zij. Couperus omschrijft Psyche vaak als 'een kapelletje op een rots', en in zijn mystieke wereld zijn zulke vergelijkingen even bizar als mooi. Fidessa (opnieuw een naakte nimf) lijkt eerst ietwat mosterd naar de freudiaanse maaltijd voor deze lezer, maar is in de toegenomen eenvoud als sprookje wel lekker concreet. De huid die je moet kweken in de mensenwereld. Dús krijgt Fidessa – verliefd geworden op een ridder – een 'rusting'. En natuurlijk behoudt zij én herontdekt zij ondanks het omkaderde staal haar zwakke plek. De liefde. 'Om jou ben ik blij dat ik lijd.'

Marc Ribot - Unstrung: Rants and Stories of a Noise Guitarist
Voor een gitarist schrijft Ribot erg goed. Een verhaal beslaat bijna nooit meer dan 3-4 pagina's, een slimme zet. De beste stukken (over muziek, familie en vrienden) staan in de eerste helft van het boek. De tweede helft is minder interessant (want fictie, en dat doet een Pynchon toch echt beter).

Robert Musil - De Man Zonder Eigenschappen
Level 9 Modernistiese Literatuur unlocked. Kwam deze in augustus tegen in de Slegte maar liet hem liggen ("heb ik hier de energie nog voor?") Kreeg meteen spijt en gelukkig lag hij er de week erna nog. Meteen begonnen en wat leest dat heerlijk weg. Helemaal mijn ding, Wenen voor de Eerste Wereldoorlog, subtiel ironische toon en intrigerende hoofdpersoon, Ulrich De Man met de Brede Schouders, die echt veel te veel nadenkt. Ik kon er niet genoeg van krijgen, al dwaalden mijn gedachten tijdens menig betoog over Moraal, Affect, Wil, Rede af. Alle geopolitieke zaken en de praktijk van de dubbelmonarchie vond ik daarentegen machtig interessant. Sowieso, los van het geworstel met Grote Ideeën, herkende ik veel hedendaagse problemen (de rol van de media alleen al.) Je ziet eigenlijk de zucht naar een Führer worden voorbereid. En de vrouwen! Zo mooi en intrigerend. Subtiel geil bij vlagen, al weet Musil dat prachtig te doseren. Als ik de energie en de ambitie had zou ik heel provocerend een Man Zonder Eigenschappen Deel II schrijven in de huidige tijd. Dit was overigens de versie die tijdens zijn leven gepubliceerd werd zonder de fragmenten van het laatste deel. Toch wel jammer dat het plots is afgelopen, die 400-500 pagina's had ik graag willen lezen.

ha! +10. (de vrouwen zijn inderdaad goed, en natuurlijk de openingsscene)

John Wyndham – The Day Of The Triffids
'The countryside is having it's revenge, alright.' Normaal heb ik weinig moeite met 'suspension of disbelief' maar deze matige Engelse 'klassieker' maakt het me moeilijk. Wyndham maakt het zichzélf ook moeilijk, door twee aardige idee door elkaar te vermengen, terwijl ze eerder een emulsie vormen. Idee 1: er komt een kometenregen langs die de hele Mensheid verblind, omdat iedereen staat te kijken. Lastig te geloven dat er niet meer dan een handjevol mensen hun bed verkozen (en what about het andere halfrond?). Bovendien blijkt al snel dat nieuwgeborenen wél kunnen zien. Dan denk ik dat de maatschappij snel weer op de been is. Toegegeven, idee 2 compliceert de zaak: er zijn net planten verschenen die rondlopen en moorden! Dit malle element wordt ironisch genoeg beter geïntroduceerd met pseudowetenschappelijke verhandelingen. Ná de ramp blijven dus enkelen over. Uiteraard ontmoet boy dan girl, en daar komt het volgende nadeel op te proppen. Het boek is bizar vrouwonvriendelijk (het stamt uit begin jaren '50, the worst era for feminism). Pas aan het slot verkrijgt het nog enige distopische waarde. In een land der blinden is éénoog koning, en als de mensheid zich iets graag welgevallen is het de Kans tot Macht. 'Great God almighty! We've lived trough all this – and now the man proposes to start a war!?'

Alex Ross - The Rest is Noise: Listening to the Twentieth Century
Iemand moest een toegankelijk boek schrijven over gecomponeerde Westerse muziek in de 20e eeuw, en Ross stelt niet teleur. Hij trapte niet in de valkuil om een droog boek te schrijven over compositietechnieken of door met een berg feiten en data te komen. Het boek bevat een aantal slim aan elkaar geschreven essays over "who is who in 20th century classical music". Ross is ook zelf nadrukkelijk als recensent aanwezig en wijst op hoogtepunten naast de "greatest hits" (eindelijk iemand die Morton Feldman *niet* voor een minimalist uitmaakt). Het boek is het best wanneer het niet over muziek an sich gaat, maar hoe de functie van cultuur in het Westen, en hoe die is veranderd in 100 jaar. Het hoge tempo gaat soms ten koste van de diepgang, maar er is wel een duidelijke scheiding aangebracht in hoofd- en bijfiguren qua aandacht. En dan krijgt een Messiaen dus veel meer ruimte dan een Boulez. Opvallend veel smakelijke anecdotes over vreemd gedrag en vetes onderling (met name Boulez wordt afgeschilderd als een agressieve dilettant, en die later moet toegeven dat het publiek radicale avant-garde na WOII in het algemeen niet trok).

ha, cool! Benieuwd of het onder de 500 pagina's bleef. (neen, 720, respect)

WF Hermans – De God Denkbaar Denkbaar De God
‘Bedrieg mij niet in mijn stervensuur, ellendige Volendammer!’ In een boekenjaar waarin ik enkel sf/fantasy las, moest deze natuurlijk het sluitstuk vormen. De meest bizarre Nederlandse roman ooit. Het ultieme surrealisme. Een boek dat waarschijnlijk alleen in tekenfilmvorm kan worden begrepen. Jammer dat niemand ooit die poging heeft gewaagd. (De Nederlandse filmindustrie bleek weer eens te klein). Anderzijds had WF dan waarschijnlijk ruzie met alle animatoren gekregen, omdat de Afschuwelijke Baby niet de juiste afmetingen had, naar zijn zin. Grappig is het gekkenwerkje zeker, bijvoorbeeld als het fossiel Anton van Duinkerken ervan langs krijgt met hulp van wat dino's. Hoe meer dieren hoe groter de leut. Goed in een meer traditionele zin (letterlijk en figuurlijk) is het Onleesbare vooral tijdens de passages over Kassaar. Een personage dat zijn eigen bezigheden zo nauwgezet op schrift wil bijhouden dat hij op een gegeven moment niks meer kan doen! Ik proefde er iets moderns in. Volgend jaar maar weer eens wat normalere boeken, in een lager tempo. ‘Heer redt ons, zij gijt God, wij hebben u trouw gediend.’

ha, cool! Benieuwd of het onder de 500 pagina's bleef. (neen, 720, respect)

WF Hermans – De God Denkbaar Denkbaar De God

Andy Weir - Project Hail Mary
Vakwerk. Hard sci-fi op een uiterst toegankelijke wijze gebracht. Een man wordt wakker uit een coma in een ruimteschip en heeft geen idee waarom hi hier is, en zijn twee collega's die naast hem liggen zijn dood. Heel slim laat Weir, de herinneringen terugkeren zodat langzaam duidelijk wordt hoe deze wat goedige high school-leraar in deze situatie is terechtgekomen. Leest als een trein en er is een prachtige vriendschap. Wat de hoofdpersoon allemaal meemaakt en alle oplossingen die hij bedenkt zijn enigszins buitensporig maar dat hoort erbij.

doet me denken aan Orbital, een boek van Samantha Harvey dat zowel Martijn G. als Vido L. in hun jaarlijsten van 2024 tipten.

Steve Toltz – Een Fractie van het Geheel
'Hij was een dwaas. Hij was mijn eigenste dwaas.' Een boek dat jaren op mijn leeslijst stond, zó lang, dat ik niet heb kunnen achterhalen wie het me ooit tipte. En het wás iemand. Dit gevoel valt vast met dit breeduit meanderende familie-epos te verbinden. Zo ken je iemand, en zo niet. Het leven voert mensen af en aan. Fractie van het Geheel heeft het Gemakkelijk Grootse van John Irving, en de waanzin van Dave Eggers' A Heartbreaking Story... In dik 600 pagina's wordt met veel cynische humor een mislukte familie afgepeld. Pa leek een genie, maar was het niet. Vaders slaagde wel, als crimineel. De achtergebleven zoon (en neef) observeert en schrijft, tegen beter weten in. De eerste pakweg tweehonderd pagina's heeft het schwung, vooral in de beschrijvingen van een klein Australisch dorpje – verveling, achterdocht, cricket. Als de mythische criminele broer van de familie verdwijnt, wordt het minder. Niet alleen de personages missen hem. Het boek ook. A Prayer for Terry Dean, de man die lang niet meer werd gezien.. ''Het is mijn domme gewoonte ervanuit te gaan dat d dingen beter zullen worden, zelfs als elk teken op het tegenovergestelde wijst, en zelfs als het slechter en slechter en slechter en slechter wordt.'

Yasutaka Tsutsui - Salmonella Men on Planet Porno
Heerlijk absurde verhalen, soms olijk met die Japanse blik (en botheid), soms met een Philip K Dick-twist. Moest echt af en toe hardop lachen. De bizar slechte biografie van Mozart was echt zijn tijd ver vooruit (verhalen zijn uit de haren zeventig) alsof Chatgtp hem heeft geschreven.

Paul Auster – Baumgartner
‘Anna’s schrijfmachine staat nog steeds op de mahoniehoutenplank die uit het bureau steekt.’ Oudemannenboek vol oudemannengedachten van gemis. Paul Auster zal zijn einde hebben voelen naderen, of wellicht al ziek zijn geweest toen hij deze goedmoedige, milde, zelfs bijna saaie roman opschreef. Hij voert een schrijver/professor op, van ongeveer zijn leeftijd, met een moeder die zijn achternaam draait, om maar te bewijzen dat dit er eentje ‘voor thuis’ is. De oude Baumgartner mist zijn verdronken vrouw Anna, mist zijn jeugd, mist zijn toekomst. Hij rumineert wat, en dwaalt door het lege huis, waar hij oude teksten vindt, die wij ook mogen lezen. Fictie in fictie, het is één van de weinige spelletjes die Auster hier nog speelt. Baumgartners leven verliep vrij rimpelloos, ondanks de moeilijkheden. Ondanks dat het laatste hoofdstuk nu onherroepelijk voor de deur staat. Pas de laatste twintig pagina’s ‘begint’ de roman. Er nadert een studente in het leven van Anna pluizen, om zo op het werk de dichteres te promoveren. Dat doet iets met de oude man, maar Auster had tijd noch zin om er nog 200 pagina’s bij te doen. En besluit het boek vrij bruusk, alhoewel nog altijd mild. ‘Baumgartner is volledig bij kennis en heeft ook geen pijn.’

LEVIATHAN is beter

I must remember that.

Nanne Tepper – De Vaders van de Gedachte
'Manieren. Wat moest een kind met manieren.' De betreurde Nanne Tepper, de man wiens carriere implodeerde voor ie goed en wel begon. Teveel mooie zinnen, te weinig zin voor het leven, een vertrouwenskwestie, zogezegd. En dan maar uit arren moede flauwe garagerock-recensies voor OOR schrijven... Eigenlijk zat er zelfs geen tweede roman meer in, want De Vaders van de Gedachte is 'weinig' meer dan een novelle die met songteksten, poezie en meta-uitweidingen nog nét tot 143 pagina's is opgerekt. Het thema kennen we uit Teppers debuutroman De Eeuwige Jachtvelden. De broeierige spanning bínnen de familie. Zeer taboe dus. Hier is het vader (een comedian zonder goede grappen) en diens vroegrijpe dochter. Hij kan het haar wat op haar verschijnt niet meer ont-zien. De spanning is om te snijden, en pijnlijk geil, want soms denkt vader aan de moeder van het kind. Ook zij was jong, veel te jong. Samen stierven ze te vroeg een kleine dood. En Tepper, de grote. 'Maar juist de makke van de dichter heeft mij de laatste weken achtervolgd als nooit tevoren: aan inzichten geen gebrek, aan overzicht een broertje dood.'

Joël Dicker - De waarheid over de zaak Harry Quebert
Edward Hopper op de voorkant en het verhaal speelt zich af in New Hampshire maar de oorspronkelijke titel is La Vérité sur l'Affaire Harry Quebert dus ik was meteen op mijn hoede. Dikke run-of-the-mill verdwijning/moordzaak waarvan je al meteen inziet dat er tig duizend twists gaan volgen. En het gaat over schrijven, een schrijver is de hoofdverdachte en zijn jonge, succesvolle protegé gaat uitzoeken hoe het werkelijk zit, kortom binnen de kortste keren zich je diep in de intertekstualiteit. Ik wil het graag zien als een perfect simulacrum van de Amerikaanse mystery novel en Amerikkka zelve met al zijn clichés en dat is inderdaad goed gelukt, want het leest als een echte page turner. De personages zijn echt bespottelijk, allemaal bekend van b-films en matige boeken, net als de Grote Schrijver met zijn bizar slechte tips over schrijven die elk hoofdstuk inleiden. Zo perfect is de illusie dat het inderdaad een groot succes werd.

Tijdens mijn studie cultuurwetenschap werd Dicker ooit uitgebreid aangehaald als dé middlebrow schrijver. Schrijven over schrijven, Kunst over Kunst. Allang uitgespeeld door Cervantes. (Laatst een prachtig essay van Borges over gelezen, iemand die zich precies voor die meta-kanten fascineerede natuurlijk). De wereld is één tekst en alles is één verhaal.

Ha!

A.F.Th. van der Heijden - De Gevarendriehoek
De streekroman opgeblazen tot epische proporties. De jonge jaren van Albert Egberts en zijn vriendjes, en de trek naar Nijmegen voor een studie aan de KUN. Fraaie karakterisering van het "rode" Nijmegen en het leven op studentenflat Hoogeveldt. Vlak voor het einde nog een "guest appearance" van Gerard Reve. De vaart zit er gedurende bijna 500 pagina's goed in. Hoogtepunt: het hoofdstuk "Shot Gave the Queen", geschreven in een heel andere stijl dan de rest.

ahh de goeie jaren van AFTH. :-)

uit de slechte jaren van Faulkner, de volgende.

Wiliam Faulkner – Pylon
‘You a flyer?’ ‘Yair, Jiggs said.’ Mijn literatuurwetenschappershart zou willen dat ik anders kon noteren, maar helaas. Helemaal niks van begrepen van dit verhaal. Misschien niet zo vreemd bij Faulkner, die natuurlijk behoorlijk weelderige en onbegrijpelijke werken heeft geschreven – ook Pylon opent weer gewoon met een zin van een pagina. Maar eigenlijk is het plot van Pylon best mondain, en de setting idem. Douglas Sirk maakte er zelfs een filmadaptatie van ooit. In een gefictionaliseerd New Orleans volgt de schrijver (én een reporter in het boek) een paar luchtacrobaten. Het zijn de jaren dertig, een merkwaardig decadent tijdsvak, de tijd van hoogmoed voor de val – die uiteraard ook komt. Faulkner citeert Shakespeare en TS Eliot en maakt van de meest eenvoudige dingen de mooiste ingewikkeldheden. Zoals die keer dat Jiggs een paar nieuwe schoenen ging kopen. Toen begreep ik het nog. De eerste drie pagina’s! ‘To keep them for me, that pair in the window.’

Andrej Platonov – De Bouwput
'Waarom voel ik de hele tijd maar door mijn gedachten en kan ik ze nooit eens even vergeten?' Het moet gek lopen, wil dit glasheldere meesterwerkje aan het eind van het jaar niet tot mijn favorieten behoren. Platonov beschrijft de wanhopige pogingen van het communisme om het volk (en zichzelf!) te verheffen op zo'n hartverscheurend milde manier. Haast elke alinea is een pareltje van bedrieglijke eenvoud. Een diepgevoeld besef dat iedereen het goed(e) wil doen, maar niemand kan. Metaforisch is daar natuurlijk de kuil die men graaft (om er zelf in te vallen). De bouwput van de collectieve verbetering. Het semi-hoofdpersonage Wosjtjev (naar mijn gevoel 'de schrijver') heeft er nooit in geloofd. Op de fabriek hebben ze 'm al 'uit productie genomen' wegens 'toenemende futlloosheid en een neiging tot nadenken'. Te werk gesteld loopt de zaak al snel op schrijnend komische manier uit de hand. Als een samenzwering van idioten, proberen ze de gevraagde 'kolchoze' op te bouwen. Met boeren die dat snappen, noch begrijpen. Het bijna religieus goede communistische kind Nastja houdt de moed erin. Zelfs als om haar heen haar moedertje en moedertje Rusland en alle Sovjets als dominostenen omvallen. Verschrikkelijk grappig én erg. 'Hij wist alles, maar ook hij is doodgegaan.'

Fuchsia Dunlop - Shark's Fin and Sichuan Pepper
Eten is vanzelfsprekend niet alleen maar energiestoffen aan je lichaam toevoegen maar een heel universum aan betekenissen. De wonderbaarlijke memoires van de Engelse kookschrijfster die begin jaren 90 in Sichuan gaat studeren en zich binnen de kortste keren stort op de oneindige giften van de Chinese keuken bewijzen dit eens te meer. Want ja, het is een leerzaam, verwonderend en grappig boek over Chinees eten in al zijn regionale vormen maar ondertussen vertelt Dunlop over de geschiedenis van de keizers, de destructie van de Culturele Revolutie, de destructie van het Nieuwe Kapitalisme, het leven op het platteland, machtsverhoudingen in de Chinese maatschappij, de cultus van Mao, vervuiling die uit de hand loopt en toch wel hartbrekend over de Oeigoeren. Knap gedaan en je krijgt er erg honger van, wat je zelf kunt oplossen met de recepten die elk hoofdstuk afsluiten.

Geef me hun keuken, en je geeft me het land (Er is vast iemand die dat ooit gezegd heeft).

Vestdijk – Kind tussen vier vrouwen
Een tijdje terug kwam ik 'in ruil voor een goede fles Ierse whiskey' in het bezit van het volledige romanoeuvre van Vestdijk. Een klein tiental daarvan zal ik in de loop der jaren vast al eens gelezen hebben. Maar nu dacht ik: laten we beginnen bij het begin, dan kunnen we de rest van dit astrale leven vooruit. En zo las ik een roman van bijna 600 pagina's die anno 1933 door geen enkele uitgever werd geaccepteerd. Begrijpelijk, want Vestdijk heeft er, later, betere, dramatisch net even wat sterkere Anton Wachter-romans van gemaakt (de eerste drie, om precies te zijn). De stijl is ook nu al meesterlijk, en ja, alle beroemde personages zijn er al, hoor, zóveel veranderd heeft ie niet. Navelstaarderige eerlijkheid alom! Zelden groef iemand zich in de Nederlandse literatuur zó autobio. Er is aan Vestdijk een achterbergiaanse moordenaar (en Incel) verloren gaan, met zijn jeugdige gestalk van Ina Damman. Daarvoor beleeft ie trouwens als een Lord Byron – maar dan sneuer – nog wel een moment met een kindermeisje. Nou ja, eigenlijk typisch Nederlandse literatuur dus. Héél soms heeft Anton gelukkig nog een gezonde blozende Hollandse jongensgedachte: de voetbalfantasie. Leve Excelsior en de leren bal!